(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.65. అధ్యాయః 065
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి గంగామహిమప్రతిపాదకసిద్ధసిలవృత్తిసంవాదానువాదః॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ।

బృహస్పతిసమం బుద్ధ్యా క్షమయా బ్రహ్మణః సమం।
పరాక్రమే శక్రసమమాదిత్యసమతేజసం॥ 13-65-1(84048)
గాంగేయమర్జునేనాజౌ నిహతం భూరితేజసం।
భ్రాతృభిః సహితోఽన్యైశ్చ పర్యపృచ్ఛద్యుధిష్ఠిరః॥ 13-65-2(84049)
శయానం వీరశయనే కాలాకాంక్షిణమచ్యుతం।
ఆజగ్ముర్భరతశ్రేష్ఠం ద్రష్టుకామా మహర్షయః॥ 13-65-3(84050)
అత్రిర్వసిష్ఠోఽథ భృగుః పులస్త్యః పులహః క్రతుః।
అంగిరా గౌతమోఽగస్త్యః సుమతిః సుయతాత్మవాన్॥ 13-65-4(84051)
విశ్వామిత్రః స్థూలగిరాః సంవర్తః ప్రమతిర్దమః।
బృహస్పత్యుశనోవ్యాసశ్చ్యవనః ఫాశ్యపో ధ్రువః॥ 13-65-5(84052)
దుర్వాసా జమదగ్నిశ్చ మార్కండేయోఽథ గాలవః।
భరద్వాజోఽథ రైభ్యశ్చక యవక్రీతస్త్రితస్తథా॥ 13-65-6(84053)
స్థూలాక్షః శబలాక్షశ్చ కణ్వో మేధాతిథిః కృశః।
నారదః పర్వతశ్చైవ సుధన్వాఽథైకతో ద్విజః॥ 13-65-7(84054)
నితంభూర్భువనో ధౌంయః శతానందోఽకృతవ్రణః।
జామదగ్ర్యస్తథా రామః కచశ్చేత్యేవమాదయః।
సమాగతా మహాత్మానో భీష్మం ద్రష్టుం మహర్షయః॥ 13-65-8(84055)
తేషాం మహాత్మనాం పూజామాగతానాం యుధిష్ఠిరః।
భ్రాతృభిః సహితశ్చక్రే యతావదనుపూర్వశః॥ 13-65-9(84056)
తే పూజితాః సుఖాసీనాః కథాశ్రక్రుర్మహర్షయః।
భీష్మాశ్రితాః సుమధురాః సర్వేంద్రియమనోహరాః॥ 13-65-10(84057)
భీష్మస్తేషాం కథాః శ్రుత్వా ఋషీణాం భావితాత్మనాం।
మేనే దివిష్ఠమాత్మానం తుష్ట్యా పరమయా యుతః॥ 13-65-11(84058)
తతస్తే భీష్మమామంత్ర్య పాండవాంశ్చ మహర్షయః।
అంతర్ధానం గతాః సర్వే సర్వేషామేవ పశ్యతాం॥ 13-65-12(84059)
తానృషీన్సుమహాభాగానంతర్ధానగతానపి।
పాండవాస్తుష్టువుః సర్వే ప్రణేముశ్చ ముహుర్ముహుః॥ 13-65-13(84060)
ప్రసన్నమనసః సర్వే గాంగేయం కురుసత్తమం।
ఉపతస్థుర్యథోద్యంతమాదిత్యం మంత్రకోవిదాః॥ 13-65-14(84061)
ప్రభావం తపసస్తేషామృషీణాం వీక్ష్య పాండవాః।
ప్రకాశంతో దిశః సర్వా విస్మయం పరమం యయుః॥ 13-65-15(84062)
మహాభాగ్యం పరం తేషామృషీణామనుచింత్య తే।
పాండవాః సహ భీష్మేణ కథాశ్చక్రుస్తదాశ్రయాః॥ 13-65-16(84063)
కథాంతే శిరసా పాదౌ స్పృష్ట్వా భీష్మస్య పాండవః।
ధర్ంయం ధర్మసుతః ప్రశ్నం పర్యపృచ్ఛద్యుధిష్ఠిరః॥ 13-65-17(84064)
కే దేశాః కే జనపదా ఆశ్రమాః కే చ పర్వతాః।
ప్రకృష్టాః పుణ్యతః కాశ్చ జ్ఞేయా నద్యః పితామహ॥ 13-65-18(84065)
భీష్మ ఉవాచ। 13-65-19x(6991)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
శిలోచ్ఛవృత్తేః సంవాదం సిద్ధస్య చ యుధిష్ఠిర॥ 13-65-19(84066)
ఇమాం కశ్చిత్పరిక్రంయ పృథివీం శైలభూషణాం।
అసకృద్ద్విపదాం శ్రేష్ఠః శ్రేష్ఠస్య గృహమేధినః॥ 13-65-20(84067)
శిలవృత్తేర్గృహం ప్రాప్తః స తేన విధినాఽర్చితః।
ఉవాస రజనీం తత్ర సుముఖః సుఖభాగృషిః॥ 13-65-21(84068)
శిలవృత్తిస్తు యత్కృత్యం ప్రాతస్తత్కృతవాఞ్శుచిః।
కృతకృత్యముపాతిష్ఠత్సిద్ధం తమతిథిం తదా॥ 13-65-22(84069)
తౌ సమేత్య మహాత్మానౌ సుఖాసీనౌ కథాః శుభాః।
చక్రతుర్వేదసంబద్ధాస్తచ్ఛేషకృతలక్షణాః॥ 13-65-23(84070)
శిలవృత్తిః కథాంతే తు సిద్ధమామంత్ర్య యత్నతః।
ప్రశ్నం పప్రచ్ఛ మేధావీ యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి॥ 13-65-24(84071)
శిలవృత్తిరువాచ। 13-65-25x(6992)
కేదేశాః కే జనపదాః కేఽఽశ్రమాః కే చ పర్వతాః।
ప్రకృష్టాః పుణ్యతః కాశ్చ జ్ఞేయా నద్యస్తదుచ్యతాం॥ 13-65-25(84072)
సిద్ధ ఉవాచ। 13-65-26x(6993)
తే దేశాస్తే జనపదాస్తేఽఽశ్రమాస్తే చ పర్వతాః।
యేషాం భాగీరథీ గంగా మధ్యేనైతి రారిద్వరా॥ 13-65-26(84073)
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ యజ్ఞైస్త్యాగేన వా పునః।
గతిం తాం న లభేజ్జంతుర్గంగాం సంసేవ్య యాం లభేత్॥ 13-65-27(84074)
స్పష్టాని యేషాం గాంగేయైస్తోయైర్గాత్రాణి దేహినాం।
న్యస్తాని న పునస్తేషాం త్యాగః స్వర్గాద్విధీయతే॥ 13-65-28(84075)
సర్వాణి యేషాం గాంగేయైస్తోయైః కార్యాణి దేహినాం।
గాం త్యక్త్వా మానవా విప్ర దివి తిష్ఠంతి తే జనాః॥ 13-65-29(84076)
పూర్వే వయసి కర్మాణి కృత్వా పాపాని యే నరాః।
పశ్చాద్గంగాం నిషేవంతే తేఽపి యాంత్యుత్తమాం గతిం॥ 13-65-30(84077)
`యుక్తాశ్చ పాతకైస్త్యక్త్వా దేహం శుద్ధా భవంతి తే।
ముచ్యంతే దేహసంత్యాగాద్గంగాయమునసంగమే॥' 13-65-31(84078)
స్నాతానాం శుచిభిస్తోయైర్గాంగేయైః ప్రయతాత్మనాం।
వ్యుష్టిర్భవతి యా పుంసాం న సా క్రతుశతైరపి॥ 13-65-32(84079)
యావదస్థి మనుష్యస్య గంగాతోయేషు తిష్ఠతి।
తావద్వర్షసహస్రాణి స్వర్గలోకే మహీయతే॥ 13-65-33(84080)
అపహత్య తమస్తీవ్రం యథా భాత్యుదయే రవిః।
తథాఽపహత్య పాప్మానం భాతి గంగాజలోక్షితః॥ 13-65-34(84081)
విసోమా ఇవ శర్వర్యో విపుష్పాస్తరవో యథా।
తద్వద్దేశా దిశశ్చైవ హీనా గంగాజలైః శివైః॥ 13-65-35(84082)
వర్ణాశ్రమా యథా సర్వే ధర్మజ్ఞానవివర్జితాః।
క్రతవశ్చ యథాఽసోమాస్తథా గంగాం వినా జగత్॥ 13-65-36(84083)
యథా హీనం నభోఽర్కేణ భూః శైలైః ఖం చ వాయునా।
తథా దేశా దిశశ్చైవ గంగాహీనా న సంశయః॥ 13-65-37(84084)
త్రిషు లోకేషు యే కేచిత్ప్రాణినః సర్వ ఏవ తే।
తర్ప్యమాణాః పరాం తృప్తిం యాంతి గంగాజలైః శుభైః॥ 13-65-38(84085)
`అన్యే చ దేవా మునయః ప్రేతాని పితృభిః సహ।
తర్పితాస్తృప్తిమాయాంతి త్రిషు లోకేషు సర్వశః॥' 13-65-39(84086)
యస్తు సూర్యేణ నిష్టప్తం గాంగేయం పిబతే జలం।
గవాం నిర్హరనిర్ముక్తాద్యావకాత్తద్విశిష్యతే॥ 13-65-40(84087)
ఇంద్రవ్రతసహస్రం తు యశ్చోరత్కాయశోధనం।
పివేద్యశ్చాపి గంగాంయః సమౌ స్యాతాం న వా సమౌ॥ 13-65-41(84088)
తిష్ఠేద్యుగసహస్రం తు పదేనైకేన యః పుమాన్।
మాసమేకం తు గంగాయాం సమౌ స్యాతాం న వా సభౌ॥ 13-65-42(84089)
లంబతేఽవాక్శిరా యస్తు యుగానామయుతం పుమాన్।
తిష్ఠేద్యథేష్టం యశ్చాపి గంగాయాం స విశిష్యతే॥ 13-65-43(84090)
అగ్నౌ ప్రాస్తం ప్రధూయేత యథా తూలం ద్విజోత్తమ।
తథా గంగావగాఢస్య సర్వపాపం ప్రధూయతే॥ 13-65-44(84091)
భూతానామిహ సర్వేషాం దుఃఖోపహతచేతసాం।
గతిమన్వేషమాణానాం న గంగాసదృశీ గతిః॥ 13-65-45(84092)
భవంతి నిర్విషాః సర్పా యథా తార్క్ష్యస్య దర్శనాత్।
గంగాయా దర్శనాతద్వత్సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే॥ 13-65-46(84093)
అప్రతిష్ఠాశ్చ యే కేచిదధర్మశరణాశ్చ యే।
యేషాం ప్రతిష్ఠా గంగేహ శరణం శర్మ వర్మ చ। 13-65-47(84094)
ప్రకృష్టైరశుభైర్గ్రస్తాననేకైః పురుషాధమాన్।
పతతో నరకే గంగా సంశ్రితాన్ప్రేత్య తారయేత్॥ 13-65-48(84095)
తే సంవిభక్తా మునిభిర్నూనం దేవైః సవాసవైః।
యేఽభిగచ్ఛంతి సతతం గంగాం మతిమతాంవర॥ 13-65-49(84096)
వినయాచారహీనాశ్చ అశివాశ్చ నరాధమాః।
తే భవంతి శివా విప్ర యే వై గంగాముపాశ్రితాః॥ 13-65-50(84097)
యథా సురాణామభృతం పితౄణాం చ యథా స్వధా।
సుధా యథా చ నాగానాం తథా గంగాజలం నృణాం॥ 13-65-51(84098)
ఉపాసతే యథా బాలా మాతరం క్షుధయాఽర్దితాః।
శ్రేయస్కామాస్తథా గంగాముపాసంతీహ దేహినః॥ 13-65-52(84099)
స్వాయంభువం యథా స్థానం సర్వేషాం శ్రేష్ఠముచ్యతే।
స్థానానాం సరితాం శ్రేష్ఠా గంగా తద్వదిహోచ్యతే॥ 13-65-53(84100)
`ఉపజీవ్యా యథా ధేనుర్లోకానాం బ్రాహ్మమేవ వా।
హవిషాం తు యథా సోమస్తరణేషు తథా త్వియం॥ 13-65-54(84101)
యథోపజీవినాం ధేనుర్దేవాదీనాం పరా స్మృతా।
తథోపజీవినాం గంగా సర్వప్రాణభృతామిహ॥ 13-65-55(84102)
దేవాః సోమార్కసంస్థాని యతా సత్రాదిభిర్మఖైః।
అమృతాన్యుపజీవంతి తథా గంగాజలం నరాః॥ 13-65-56(84103)
జాహ్నవీపులినోత్థాభిః సికతాభిః సముక్షితం।
ఆత్మానం మన్యతే లోకో దివిష్ఠమివ శోభితం॥ 13-65-57(84104)
జాహ్నవీతీరసంభూతాం మృదం మూర్ధ్నా బిభర్తి యః।
బిభర్తి రూపం సోఽర్కస్య తమోనాశాయ నిర్మలం॥ 13-65-58(84105)
గంగోర్మిభిరథో దిగ్ధః పురుషం పవనో యదా।
స్పృశ్యతే సోఽస్య పాప్మానం సద్య ఏవాపకర్షతి॥ 13-65-59(84106)
వ్యసనైరభితప్తస్య నరస్య వినశిష్యతః।
గంగాదర్శనజా ప్రీతిర్వ్యసనాన్యపకర్షతి॥ 13-65-60(84107)
హంసారావైః కోకరవై రవైరన్యైశ్చ పక్షిణాం।
పస్పర్ధ గంగా గంధర్వాన్పులినైశ్చ శిలోచ్చయాన్॥ 13-65-61(84108)
హంసాదిభిః సుబహుభిర్వివిధైః పక్షిభిర్వృతాం।
గంగాం గోకులసంబాదాం దృష్ట్వా స్వర్గోఽపి విస్మృతః॥ 13-65-62(84109)
న సా ప్రీతిర్దివిష్ఠస్య సర్వకామానుపాశ్నతః।
సంభవేద్యా పరా ప్రీతిర్గంగాయాః పులినే నృణాం॥ 13-65-63(84110)
వాఙ్మన కర్మజైర్గ్రస్తః పాపైరపి పుమానిహ।
వీక్ష్య గంగాం భవేన్మూతో అత్ర మే నాస్తి సంశయః॥ 13-65-64(84111)
సప్తావరాన్సప్త పరాన్పితౄంస్తేభ్యశ్చ యే పరే।
పుమాంస్తారయతే గంగాం వీక్ష్య స్పృష్ట్వాఽవగాహ్య చ॥ 13-65-65(84112)
శ్రుతాభిలషితా పీతా స్పృష్టా దృష్టాఽవగాహితా।
గంగా తారయతే నౄణాముభౌ వంశౌ విశేషతః॥ 13-65-66(84113)
`తత్తీరగానాం తపసా శ్రాద్ధపారాయణాదిభిః।
గంగాద్వారప్రభృతిభిస్తత్తీర్థైర్న పరం నృణాం॥ 13-65-67(84114)
సాయం ప్రాతః స్మరేద్గంగాం నిత్యం స్నానే తు కీర్తయేత్।
తర్పణే పితృపూజాసు మరణే చాపి సంస్మరేత్॥' 13-65-68(84115)
దర్శనాత్స్పర్శనాత్పానాత్తథా గంగేతి కీర్తనాత్।
పునాత్యుపుణ్యాన్పురుషాఞ్శతశోఽథ సహస్రశః॥ 13-65-69(84116)
య ఇచ్ఛేత్సఫలం జన్మ జీవితం శ్రుతమేవ చ।
స పితౄంస్తర్పయేద్గంగామభిగంయ సురాంస్తథా॥ 13-65-70(84117)
న శ్రుతైర్న చ విత్తేన కర్మణా న చ తత్ఫలం।
ప్రాప్నుయాత్పురుషోఽత్యంతం గంగాం ప్రాప్య యదాప్నుయాత్॥ 13-65-71(84118)
జాత్యంధైరిహ తుల్యాస్తే మృతైః పంగుభిరేవ చ।
సమర్థా యే న పశ్యంతి గంగాం పుణ్యజలాం శివాం॥ 13-65-72(84119)
భూతభవ్యభవిష్యజ్ఞైర్మహర్షిభిరుపస్థితాం।
దేవైః సేంద్రైశ్చ కో గంగాం నోపసేవేత మానవః॥ 13-65-73(84120)
వానప్రస్థైర్గృహస్థైశ్చ యతిభిర్బ్రహ్మచారిభిః।
విద్యావద్భిః శ్రితాం గంగాం పుమాన్కో నామ నాశ్రయేత్॥ 13-65-74(84121)
ఉత్కామద్బిశ్చ యః ప్రాణైః ప్రయతః శిష్టసంమతః।
చింతయేన్మనసా గంగాం స గతిం పరమాంలభేత్॥ 13-65-75(84122)
న భయేభ్యో భయం తస్య న పాపేభ్యో న రాజతః।
ఆదేహపతనాద్గంగాముపాస్తే యః పుమానిహ॥ 13-65-76(84123)
గగనాద్గాం పతంతీం వై మహాపుణ్యాం మహేశ్వరః।
దధార శిరసా గంగాం తామేవ దివి సేవతే॥ 13-65-77(84124)
అలంకృతాస్త్రయో లోకాః పథిభిర్విమలైస్త్రిభిః।
యస్తు తస్యా జలం సేవేత్క్రతకృత్యః పుమాన్భవేత్। 13-65-78(84125)
దివి జ్యోతిర్యథాఽఽదిత్యః పితౄణాం చైవ చంద్రమాః।
దేవేశ యథా నృణాం గంగా చ సరితాం తథా॥ 13-65-79(84126)
మాత్రా పిత్రా సుతైర్దారైర్విముక్తస్య ధనేన వా।
న భవేద్ధి తథా దుఃఖం యథా గంగా వియోగజం॥ 13-65-80(84127)
నారణ్యైర్నేష్టవిషయైర్న సుతైర్న ధనాగమైః।
తథా ప్రసాదో భవతి గంగాం వీక్ష్య యథా భవేత్॥ 13-65-81(84128)
పూర్ణమిందుం యథా దృష్ట్వా నృణాం దృష్టిః ప్రసీదతి।
తథా త్రిపథగాం దృష్ట్వా నృణాం దృష్టిః ప్రసీదతి॥ 13-65-82(84129)
తద్భావస్తద్గతమనాస్తన్నిష్ఠస్తత్పరాయణః।
గంగాంయోఽనుగతో భక్త్యాస తస్యాః ప్రియతాం వ్రజేత్॥ 13-65-83(84130)
భూస్థైః ఖస్థైర్దివిష్ఠైశ్చ భూతైరుచ్చావచైరపి।
గంగా విగాహ్యా సతతమేతత్కార్యతమం సతాం॥ 13-65-84(84131)
విశ్వలోకేషు పుణ్యత్వాద్గంగాయాః ప్రథితం యశః।
`దుర్మృతాననపత్యాంశ్చ సా మృతాననయద్దివం।'
యత్పుత్రాన్సగరస్యేతో భస్మాఖ్యాననయద్దివం॥ 13-65-85(84132)
వాయ్వీరితాభిః సుమనోహరాభి-
ర్ద్రుతాభిరత్యర్థసముత్థితాభిః।
గంగోర్మిభిర్భానుమతీభిరిద్ధాః
సహస్రరశ్మిప్రతిమా భవంతి॥ 13-65-86(84133)
పయస్వినీం ఘృతినీమత్యుదారాం
సమృద్ధినీం వేగినీం దుర్విగాహ్యాం।
గంగాం గత్వా యైః శరీరం విసృష్టం
గతా ధీరస్తే విబుధైః సమత్వం॥ 13-65-87(84134)
అంధాంచడాంద్రవ్యహీనాంశ్చ గంగా
యశస్వినీ బృహతీ విశ్వరూపా।
దేవైః సేంద్రైర్మునిభిర్మానవైశ్చ
నిషేవితా సర్వకామైర్యునక్తి॥ 13-65-88(84135)
ఊర్జస్వతీం మధుమతీం మహాపుణ్యాం త్రివర్త్మగాం।
త్రిలోకగోప్త్రీం యే గంగాం సంశ్రితాస్తే దివం గతాః॥ 13-65-89(84136)
యో వత్స్యతి ద్రక్ష్యతి వాఽపి మర్త్య-
స్మస్మై ప్రయచ్ఛంతి సుఖాని దేవాః।
తద్భావితాః స్పర్శనదర్శనేన
ఇష్టాం గతిం తస్య సురా దిశంతి॥ 13-65-90(84137)
దక్షాం పృశ్నిం బృహతీం విప్రకృష్టాం
శివామృద్ధాం భాగినీం సుప్రసన్నాం।
విభావరీం సర్వభూతప్రతిష్ఠాం
గంగాం గతా యే త్రిదివం గతాస్తే॥ 13-65-91(84138)
ఖ్యాతిర్యస్యాః ఖం దివం గాం చ నిత్యా-
మూర్ధ్వం దిశో విదిశశ్చావతస్థే।
తస్యా జలం సేవ్య సరిద్వరాయా
మర్త్యాః సర్వే కుతకృత్యా భవంతి॥ 13-65-92(84139)
ఇయం గంగేతి నియతం ప్రతిష్ఠా
గుహస్య స్క్మస్య చ గర్భయోషా।
ప్రాతస్త్రివర్గా ఘృతవహా విపాప్మా
గంగాఽవతీర్ణా వియతో విశ్వతోయా॥ 13-65-93(84140)
`నారాయణాదక్షయాత్పూర్వజాతా
విష్ణోః పాదాచ్ఛింశుమారాద్ధ్రువాచ్చ।
సోమాత్సూర్యాన్మేరురూపాచ్చ విష్ణోః
సమాగతా శివమూర్ధ్నో హిమాద్రిం।
సత్యావతీ ద్రవ్యపరస్య వర్యా
దివో భువశ్చాపి వీక్ష్యానురూపా॥' 13-65-94(84141)
సుతాఽవనీధ్రస్య హరస్య భార్యా
దివో భువశ్చాపి కృతానురూపా।
భవ్యా పృథివ్యాం భాగినీ చాపి రాజ-
న్గంగా లోకానాం పృణ్యదా వై త్రయాణాం॥ 13-65-95(84142)
మధుస్రవా ఘృతధారా ఘృతార్చి-
ర్మహోర్మిభిః శోభితా బ్రాహ్మణైశ్చ।
దివశ్చ్యుతా శిరసాఽఽప్తా శివేన
గంగాఽవనీధ్రాత్త్రిదివస్య మాతా॥ 13-65-96(84143)
యోనిర్వరిష్ఠా విరజా వితన్వీ
శయ్యాఽచిరా వారివహా యశోదా।
విశ్వావతీ చాకృతిరిష్టసిద్ధా
గంగోక్షితానాం భువనస్య పంథాః॥ 13-65-97(84144)
క్షాంత్యా మహ్యా గోపనే ధారణే చ
దీప్త్య, కృశానోస్తపనస్య చైవ।
తుల్యా గంగా సంమతా బ్రాహ్మణానాం
గృహస్య బ్రహ్మణ్యతయా చ నిత్యం॥ 13-65-98(84145)
ఋషిష్టుతాం విష్ణుపదీం పురాణాం
సుపుణ్యతోయాం మనసాఽపి లోకే।
సర్వాత్మనా జాహ్నవీం యే ప్రవన్నా
స్తే బ్రహ్మణః సదనం సంప్రయాతాః॥ 13-65-99(84146)
లోకానిమాన్నయతి యా జననీవ పుత్రా-
న్సర్వాత్మనా సర్వగుణోపపన్నా।
తత్స్థానకం బ్రాహ్మమభీప్సమానై-
ర్గంగా సదైవాత్మవశైరుపాస్యా॥ 13-65-100(84147)
`న తైర్జుష్టాం స్పృశతీం విశ్వతోయా-
మిరావజ్ఞాం రవేతీం భూధరాణాం।'
ఉసాం పృష్టాం మిషతీం విశ్వభోజ్యా-
మిరావతీం ధారిణీం భూధరాణాం।
శిష్టాశ్రయామమృతాం బ్రహ్మకాంతాం
గంంగాం శ్రయేదాత్మవాన్సిద్ధికామః॥ 13-65-101(84148)
ప్రసాద్య దేవాన్సవిభూన్సమస్తా-
న్భగీరథస్తపసోగ్రేణ గంగాం।
గామానయత్తామభిగంయ శశ్వ-
త్పుంసాం భయం నేహ చాముత్ర విద్యాత్॥ 13-65-102(84149)
ఉదాహృతః సర్వథా తే గుణానాం
మయైకదేశః ప్రసమీక్ష్య బృద్ధ్యా।
శక్తిర్న సే కాచిదిహాస్తి వక్తుం
గుణాన్సర్వాన్పరిమాతుం తథైవ॥ 13-65-103(84150)
మేరోః సముద్రస్య చ సర్వయత్నైః
సంఖ్యోపలానాముదకస్య వాఽపి।
శక్యం వక్తుం నేహ గంగాజలానాం
గుణాఖ్యానం పరిమాతుం తథైవ॥ 13-65-104(84151)
తస్మాదేతాన్పరయా శ్రద్ధయోక్తా-
న్గుణాన్సర్వాంజాహ్నవీయాన్సదైవ।
భవేద్వాచా మనసా కర్మణా చ
భక్త్యా యుక్తః శ్రద్ధయా శ్రద్దధానః॥ 13-65-105(84152)
లోకానిమాంస్త్రీన్యశసా వితత్య
సిద్ధిం ప్రాప్య మహతీం తాం దురాపాం।
గంగాకృతానచిరేణైవ లోకా-
న్యథేష్టమిష్టాన్విహరిష్యసి త్వం॥ 13-65-106(84153)
తవ మమ చ గుణైర్మహానుభావా
జుషతు భతిం సతతం స్వధర్మయుక్తైః।
అభిమతజనవత్సలా హి గంగా
జగతి యునక్తి సుఖైశ్చ భక్తిమంతం॥ 13-65-107(84154)
భీష్మ ఉవాచ। 13-65-108x(6994)
ఇతి పరమమతిర్గుణానశేషా-
ఞ్శిలరతయే త్రిపథానుయోగరూపాన్।
బహువిధమనుశాస్య తథ్యరూపా-
న్గగనతలం ద్యుతిమాన్వివేశ సిద్ధః॥ 13-65-108(84155)
శిలవృత్తిస్తు సిద్ధస్య వాక్యైః సంబోధితస్తదా।
గంగాముపాస్య విధివత్సిద్ధిం ప్రాప సుదుర్లభాం॥ 13-65-109(84156)
తథా త్వమపి కౌంతేయ భక్త్యా పరమయా యుతః।
గంగామభ్యేహి సతతం ప్రాప్స్యసే సిద్ధిముత్తమాం॥ 13-65-110(84157)
వైశంపాయన ఉవాచ। 13-65-111x(6995)
శ్రుత్వేతిహాసం భీష్మోక్తం గంగాయాః స్తవసంయుతం।
యుధిష్ఠిరః పరాం ప్రీతిమగచ్ఛద్ధాతృభిః సహ॥ ॥ 13-65-111(84158)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి పంచషష్టితమోఽధ్యాయః॥ 65 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-65-2 యదాఽపృచ్ఛత్తదైవాజగ్మురితి ద్వితీయేన యత్తదోరధ్యాహారేణ న్వయః॥ 7-65-16 మహాభాగ్యం యోగైశ్వర్యం ఖేచరత్వాంతర్ధానశక్త్యాదిసిద్ధిమత్త్వం॥ 7-65-18 దేశాః భూమిభాగాః। జనపదాః మహాజననివాసస్థానాని। ఆశ్రమాః ఋషిస్థానాని॥ 7-65-26 తే దేశా ఇతి ప్రకృష్టాః పుణ్యత ఇత్యనుషంగః॥ 7-65-28 గాత్రాణ్యస్థీని। న్యస్తాని గంగాయాం। త్యక్తాని యాని వై తేషాం త్యాగాత్స్వర్గో విధీయతే ఇతి ధ. పాఠః॥ 7-65-32 వ్యుష్టిః పుణ్యవృద్ధిః॥ 7-65-33 యావదస్థి మనుష్యాణామితి థ.ధ. పాఠః॥ 7-65-40 గవాం నిర్హార ఆహారనిర్గమనామార్గస్తతో నిర్ముక్తం యావకం యవవికారస్తస్మాత్। గాం యవానాదయిత్వా తచ్ఛకృదంతర్గతాన్ యవాన్ పక్త్వా భుంజానో యావకవ్రతీత్యుచ్యతే॥ 7-65-41 ఇందువ్రతం చాంద్రాయణం॥ 7-65-44 ధూయతే దూరే జాయతే భస్మీభూయాపి న శివ్యతే ఇత్యర్థః॥ 7-65-63 కామాన్ భోగాన్॥ 7-65-81 ఉపస్థితాం నిత్యం సేవితాం॥ ఇష్టం యాగాది తత్ప్రాప్యైరిష్టవిషయైః స్వర్గ్యైః॥ 7-65-83 ఇద్ధాః నిర్దోషత్వేన దీప్తాః॥ 7-65-87 పయోఘృతే యాగీయే హవిషీ సమృద్ధిర్యాగఫలం తద్వతీం। యాగాదిజం పుణ్యం తత్ఫలం స్వర్గాది చ గంగాప్రాప్త్యైవ లభ్యత ఇత్యర్థః॥ 7-65-89 ఊర్క అన్నపశ్వాదిః తత్ప్రదామిత్యర్థః। మధు కర్మఫలం బ్రహ్మ వా తత్ప్రదాం మధుమతీం॥ 7-65-90 యోగం గామితి శేషః। తథా గంగయా భావితాః మహత్త్వం గతాః దేవాః। స్పర్శనదర్శనేన గంగాయా ఏవ॥ 7-65-91 దక్షాం తారణసమర్థాం। పృశ్నిం విష్ణుమాతరం। బృహతీం వాచం। వాగ్వై బృహతీతిశ్రుతేః। భాగినీం భనానామైశ్వర్యాదీనాం షణ్ణాం సమూహో భాగం తద్వతీం। విభావరీం ప్రకాశికాం॥ 7-65-93 గంగాం దృష్ట్వా ఇయం గంగేతి అన్యాన్ గంగాం దర్శయతః పురుషస్య నియతం నియమేన గంగైవ ప్రతిష్ఠా సంసారావసానహేతుర్భవతి। గుహస్య కార్తికేయస్య రుక్మస్య స్వర్ణస్య చ గర్భయోషా గర్భధారిణీ స్త్రీ। వియతః సకాశాత్ప్రాతరవతీర్ణా త్రివర్గా ధర్ప్రార్థకామదా। ధృతవహా జలవాహినీ। విశ్వతోయా విశ్వప్రియతోయా॥ 7-65-95 అవనీధ్రస్య మేరోః హిమవతో వా పర్వతస్య। కృతం అనురూపం అలంకారో యయా సా కృతానురూపా॥ 7-65-96 మధుస్రవా ధర్మద్రవా। ఘృతధారా తేజోధారా ఘృతార్చిః ఆజ్యస్యేవ అర్చిర్వా యస్యాః। సా అవనీధ్రాత్ పృథివీం ప్రాప్తేతి శేషః॥ 7-65-97 వరిష్ఠా యోనిః పరమకారణం। వి జా నిర్మలా। వితన్వీ విశేషేణ తన్వీ సూక్ష్మా। శయ్యా దీర్ఘనిద్రా తల్పః। మరణం జాహ్నవీతట ఇతి వచనాత్। అచిరా శీఘ్రా। విశ్వావతీ విశ్వం అవంతీ పాలయంతీ। నుమభావ ఆర్షః। ఇష్టసిద్ధా ఇష్టాఃక సిద్ధా యస్యాః సా, సిద్ధానామిష్టా ఇతి వా। అక్షేతానాం స్నాతానాం। భువనస్య స్వర్గస్య। పుష్పావిలా పరివాహా యశోదేతి ధ. పాఠః॥ 7-65-98 క్షాంత్యాదిత్రయే మహ్యా తుల్యేతి సంబంధః। గుహస్య కుమారస్య సంమతా। బ్రహ్మణ్యతయా బ్రాహ్మణజాత్యనుగ్రాహకతయః॥ 7-65-99 మనసాపి ప్రపన్నాః కిముత సాక్షాత్॥ 7-65-101 ఉస్రం ధేనుమమృతదుఘామితి యావత్। మిషతీం పశ్యంతీం సర్వజ్ఞామిత్యర్థః। హరావతీమన్నవతీం। బ్రహ్మణోపి కాంతో చేతోహరాం॥ 7-65-102 సవిభూన్ సేక్షరాన్। గాం పృథ్వీం॥ 7-65-103 మదుక్తాన్ గంగాగుణాన్ జ్ఞాత్వా వాగాదిమిః స్తోత్రధ్యానస్నానాదిషు శ్రద్దదానో భవేదితీ సంబంధః। గంగాకృతాన్ గంగాసేవనప్రాప్తాన్। ఇష్టాన్ సంకల్పసిద్ధాన్। 7-65-107 మహానుభావా గంగా మతిం జుషతు ప్రీణాతు। గంగాదర్శనాదినా మతిః ప్రసీదత్విత్యర్థః। అభిమతః శ్రద్ధాలుః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.